Uztelecom operatori qanday qilib raqamli ekotizimga aylanayotgani haqida soʻzlab berdi

Boshlangʻich nuqta — oddiy oʻzgarish: aloqa endi tanqis emas. Bugun internet deyarli hamma joyda bor, tezlik esa bir yil ichida bir yarim baravar oshdi. Adilovning aytishicha, aloqa muvaffaqiyatli ishlagan har qanday infratuzilmaning taqdirini takrorladi: u kerakdagidek ishlasa, odamlar shunchaki unga eʼtibor bermay qoʻyadi.

«Elektr energiyasi ham bir vaqtlar moʻjiza edi, bugun esa uni faqat boʻlmaganda eslaymiz. Bu kompaniya uchun achinarlimi? Balki. Ammo umuman olganda, bu ish bajarilganining belgisidir», — deydi u.

Bunday vaziyatda operator oldida tanlov turadi: shunchaki aloqa taʼminotchisi boʻlib qolish yoki oʻz tarmogʻi negizida yangi xizmatlar yaratish. Dunyodagi telekommunikatsiya kompaniyalarining aksariyati ikkinchi yoʻlni tanlaydi: ularning eng yiriklarida aloqa doirasidan tashqaridagi xizmatlarning daromaddagi ulushi yetti yil ichida 18 foizdan 28 foizgacha oshgan. Top-menejerning soʻzlariga koʻra, Uztelecomda esa yangi daromadlarni izlashdan emas, «Raqamli Oʻzbekiston — 2030» strategiyasidan kelib chiqishgan: maishiy masalalar Toshkentda ham, Nukusda ham tez va bir xil tarzda hal qilinishi kerak.

Reklama

Shu tariqa kompaniyada yangi yoʻnalishlar paydo boʻldi, hozir ularning soni yettita. Ular qatorida Telecom Charge quvvatlash stansiyalari tarmogʻi, haydovchilar uchun HAMROH ilovasi, ALSKOM bilan hamkorlikdagi sugʻurta xizmati, Smart Services ustalarni chaqirish xizmati, AI Vision videoanalitikasi, biznes uchun UzCloud Hub bulutli muhiti va sayohatchilar uchun xizmatlar bor. Ularning koʻpchiligi reja asosida emas, odamlarning amalda oʻzini qanday tutishini kuzatish natijasida paydo boʻlgan. Buning eng yaqqol misoli — quvvatlash stansiyalari.

«Biz Telecom Chargeʼni yagona tarif, yagona akkaunt va turli shaharlardagi nuqtalarga ega milliy tarmoq sifatida qurdik. Gʻoya chiroyli edi. Keyin oʻz maʼlumotlarimizni koʻrib, mijozlarning qirq foizdan koʻprogʻi doim bir xil stansiyada quvvat olishini aniqladik. “Bizning tarmogʻimizda” emas — uyi yoki ishxonasi yonidagi muayyan rozetkada. Demak, biz tarmoq quryapmiz deb oʻylaganmiz, aslida esa odam uchun bankomat qurganmiz: bankomatga ham odamlar sevimlisiga emas, eng yaqiniga boradi», — deya hikoya qiladi Adilov.

Shundan soʻng kompaniya mamlakat xaritasini chizishni toʻxtatib, stansiyalarni odamlar yashaydigan va ishlaydigan joylarga — muayyan tumanlar va avtoturargohlarga oʻrnata boshladi.

Har qanday mashina ortidan esa butun bir ishlar roʻyxati ergashadi: jarimalar, sugʻurta, sotib olishdan oldingi avtomobil tarixi. Bularning barchasi HAMROH ilovasida jamlangan. Uning navigatori Toshkent svetoforlarini boshqarish tizimiga ulangan va eng yaqin chorrahada yashil chiroq yonishiga qancha soniya qolganini koʻrsatadi. HAMROHʼdan allaqachon 300 mingdan ortiq foydalanuvchi foydalanadi. Ilovada juda hayotiy vaziyat uchun funksiya ham bor: keyin oilada bu jarimalar kimniki ekanini aniqlashtirib oʻtirmaslik uchun mashinani kim, qachon va qancha muddatga olganini oldindan qayd etish mumkin.

Operator qaysi ishga kirishishi va qaysi ishga kirmasligi oʻrtasidagi chegara qayerdan oʻtadi? Uztelecomda buning uchun oddiy mezon bor: yangi yoʻnalish faqat odam nima sababdan aynan shu xizmatni operatordan olishi kerakligi tushunarli boʻlsa, maʼnoga ega. «Bizda abonentlar bazasi katta» degan javob mos kelmaydi: baza mahsulotni odamlarga tez yetkazishga yordam beradi, ammo uni zarur qilib qoʻymaydi. Shu sababli Uztelecom sugʻurtalovchi boʻlmadi. Polisni ALSKOM sugʻurta kompaniyasi rasmiylashtiradi, operator esa rasmiylashtirish navbatda yarim kun emas, telefonda bir necha daqiqa vaqt olishini taʼminlaydi.

Uztelecom sunʼiy intellektga ham xuddi shunday xolis yondashadi. Kompaniyaga AI qoʻshimchasi bor koʻplab takliflar keladi, ammo ularning har biri ham haqiqiy foyda bermaydi. Tekshirish oson: tavsifdan AI soʻzini olib tashlab, vazifa qolgan-qolmaganiga qarash kerak. Agar zamonaviy soʻzsiz mahsulot taklif qiladigan hech narsaga ega boʻlmasa, u kerak emas.

Biznes uchun yechimlar ham shu tamoyil asosida yaratiladi. AI Vision videoanalitikasi juda real muammoni hal qiladi: videokuzatuv monitorlari qarshisidagi odam taxminan oʻn ikki daqiqadan keyin sodir boʻlayotgan voqealarning yarmini koʻrmay qoʻyadi, tizim esa tanaffussiz kuzatadi va tutun paydo boʻlgan yoki navbat uzaygan joyni oʻzi koʻrsatadi. UzCloud Hub bulutli muhiti oddiy kompaniya toʻrtta-beshta alohida obuna uchun sarflaydigan xizmatlarni — elektron pochta, videomuloqot, fayllar va kirish huquqlarini — bir joyga jamlaydi. Toʻlov soʻmda amalga oshiriladi, elektron imzo esa bevosita tizim ichiga oʻrnatilgan.

Jismoniy shaxslar uchun xizmatlar Uztelecom ilovasida jamlangan. Uning faol auditoriyasi bir yil ichida 21 foizga oʻsib, oyiga 2,3 mln kishiga yetdi, ilova ichidagi xizmatlar soni esa beshtadan oʻn toʻqqiztagacha koʻpaydi. Ammo odamlar ilovani aslida nima uchun ochadi: samolyot chiptasini sotib olish uchunmi yoki trafik qoldigʻini tekshirish uchunmi? Top-menejerning javobi samimiy:

«Koʻpincha ikkinchisi uchun, buni boshqacha koʻrsatishga urinmayman. Bizda eng koʻp tashrif buyuriladigan ekran — bosh sahifa, undan keyin tafsilotlar, soʻng tariflar va paketlar turadi. Ilovada oʻrtacha olti daqiqaga yaqin vaqt oʻtkaziladi, men buni yomon emas, yaxshi koʻrsatkich deb hisoblayman: hech kim operator ilovasida vaqt oʻtkazishni orzu qilmaydi, hamma masalasini hal qilib, chiqib ketishni xohlaydi. Shuning uchun biz daqiqalarga emas, shu olti daqiqaga nechta turli ish sigʻishiga qaraymiz».

Adilovning soʻzlariga koʻra, Uztelecomni shunchaki telekommunikatsiya operatori deb atash endi mumkin emas: kompaniya raqamli ekotizim sari harakat qilmoqda. Biroq aloqa poydevor boʻlib qoladi: optik tarmoq, mobil tarmoq, maʼlumotlar markazlari va bulutli quvvatlar — kompaniya har kuni shugʻullanadigan yoʻnalishlar. Faqat uning ustiga qurish mumkin boʻlgan «qavatlar» soni oʻzgaradi. Keyingilari qanday boʻlishini u bashorat qilishga urinmaydi: besh yil oldin quvvatlash stansiyalari yoki usta chaqirish xizmatini oʻzi ham tilga olmagan boʻlardi. Ammo yoʻnalishlar sezilarli darajada koʻpayishiga ishonadi.

Jahongir Adilov bilan toʻliq intervyuni The Mag jurnalida oʻqing.